Το flamenco στη Μάλαγα, εξηγημένο

Τι αναγνώρισε η UNESCO

Το 2010 η UNESCO ενέταξε το flamenco στον Αντιπροσωπευτικό της Κατάλογο, ένα μητρώο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του κόσμου. Η εγγραφή του ορίζει τρεις άξονες, το τραγουδιστό cante, τον χορευτικό baile και την κιθαριστική toque, μαζί με κάστανιετς, παλαμάκια και χτυπήματα των ποδιών, και αναφέρει ότι η τέχνη εκτελείται σε θρησκευτικές γιορτές, τελετές και ιδιωτικές εκδηλώσεις. Η Ανδαλουσία ονομάζεται ως η καρδιά της, με τη Murcia και την Extremadura ως περαιτέρω ρίζες, και στην κοινότητα Gitano (Roma) πιστώνεται ουσιαστικός ρόλος στην ανάπτυξή της. Η UNESCO προσθέτει ότι η τέχνη περνά από γενιά σε γενιά, μέσα από οικογένειες, δυναστείες, κοινωνικούς κύκλους και λέσχες flamenco, γι' αυτό μια peña της Μάλαγας εμφανίζεται αργότερα σε αυτόν τον οδηγό. Είναι μια ζωντανή πρακτική και όχι ένα μουσειακό έκθεμα: η UNESCO αποκαλεί το flamenco σήμα ταυτότητας για πολλές κοινότητες και ομάδες.

Πού ταιριάζει η Μάλαγα

Το flamenco είναι ανδαλουσιάνικο και όχι τοπικό μιας μόνο πόλης, και τα πρώτα γραπτά ίχνη του παραπέμπουν στη Jerez de la Frontera στα τέλη του δέκατου όγδοου αιώνα, σύμφωνα με τη Wikipedia. Η συμβολή της Μάλαγας είναι μια οικογένεια τραγουδιών γνωστή ως cantes de Málaga, που αναπτύχθηκε από το τοπικό fandango. Η πύλη flamenco της Junta de Andalucía αναφέρει ότι η malagueña προέρχεται από τα παλιά fandangos της Μάλαγας. Δύο τραγούδια έχουν σημασία για τον επισκέπτη: η malagueña, μια τραγουδιστή μορφή της πόλης, και τα verdiales, που παίζονται από χωριάτικες μπάντες στους λόφους πίσω από αυτήν. Και τα δύο αξίζει να τα ακούσετε, ακόμη κι αν το πρόγραμμα δεν τα κατονομάζει ποτέ. Μια παράσταση tablao στη Μάλαγα είναι πρώτα απ' όλα μια παράσταση flamenco, και τα τοπικά τραγούδια εμφανίζονται όταν οι καλλιτέχνες τα επιλέξουν.

Verdiales, ο ήχος των ορεινών χωριών

Τα verdiales προέρχονται από τα χωριά των Montes de Málaga, της Almogía και των Comares και παραμένουν μια αγροτική λαϊκή παράδοση που υπάρχει ανεξάρτητα από το επαγγελματικό flamenco. Η Wikipedia τα περιγράφει ως στενά συνδεδεμένα με το fandango και ως επιβίωση της αρχαιότερης παράδοσης fandango της Μάλαγα. Παίζονται από pandas, συγκροτήματα που συνδυάζουν τραγουδιστές, χορευτές, βιολί, κιθάρες, ντέφι ή τύμπανο με πλαίσιο και μικρά κύμβαλα. Η κύρια γιορτή, η Fiesta Mayor de Verdiales, λαμβάνει χώρα γύρω στις 28 Δεκεμβρίου, την ημέρα των Αγίων Αθώων, και η γιορτή είναι αναγνωρισμένη ως Bien de Interés Cultural. Τα συγκροτήματα είναι ερασιτεχνικά, γι' αυτό τα verdiales αισθάνονται διαφορετικά από ένα γυαλισμένο σκηνικό πρόγραμμα.

Η malagueña και οι δημιουργοί της

Η malagueña ξεπήδησε από τα παλιά fandangos της Μάλαγα και έγινε στυλ flamenco στο πρώτο μισό του δέκατου ένατου αιώνα, σύμφωνα με την Junta de Andalucía. Τραγουδιέται σε ελεύθερο ρυθμό, εκτιμάται για τη μελωδία της και συχνά καταλήγει σε ένα πιο ζωηρό fandango. Η Wikipedia αναφέρει τον Antonio Chacón ως τον πιο παραγωγικό δημιουργό malagueñas και τον Enrique el Mellizo ως τον τραγουδιστή που την οδήγησε προς τον ελεύθερο ρυθμό. Ο Juan Breva, γεννημένος στη Vélez-Málaga το 1844, είναι ο τραγουδιστής που συνδέεται περισσότερο με την πόλη· ηχογράφησε τρία από τα στυλ του στις αρχές του εικοστού αιώνα, και ο Lorca αναφέρεται ότι αντι contrappone τη γιγάντια κορμοστασιά του με μια ψηλή, ελαφριά φωνή. Δεν χρειάζεται να αναγνωρίζετε μια malagueña για να την απολαύσετε· προσέξτε μια μακρά, ξέγνοιαστη μελωδική γραμμή πάνω από την κιθάρα.

Cafés cantantes, και μια χορεύτρια σε καφέ της Μάλαγα

Το flamenco μετακινήθηκε από τις οικογενειακές συγκεντρώσεις σε πληρωμένες σκηνές τον δέκατο ένατο αιώνα. Το 1881, σημειώνει η Wikipedia, ο Silverio Franconetti άνοιξε το πρώτο καφέ τραγουδιστών flamenco της Σεβίλλης, και η Μάλαγα είχε το δικό της κύκλωμα: ένας τοπικός οδηγός flamenco μετρά περισσότερα από δεκαπέντε cafés cantantes γύρω από την Plaza de la Constitución από τα μέσα του δέκατου ένατου αιώνα. Η λιθογραφία που παρουσιάζεται εδώ, υπογεγραμμένη από τον Henry Detouche με τη λέξη Málaga, δείχνει μια χορεύτρια με μαύρο σάλι σε σκηνή καφέ, με τραγουδιστές καθισμένους πίσω της και το κοινό στριμωγμένο κοντά. Είναι σχέδιο και όχι φωτογραφία, αλλά η εγγύτητα που δείχνει είναι η ίδια εγγύτητα που πουλά σήμερα ένα μικρό tablao. Υπό αυτή την έννοια, ένα tablao είναι απόγονος της σκηνής του καφέ.

Η Μάλαγα θυμάται τους τραγουδιστές της

Το παλιό κέντρο διατηρεί αναμνήσεις αυτής της ιστορίας. Στην πρόσοψη ενός εστιατορίου που ονομάζεται El Chinitas, στην Calle Moreno Monroe, μια πλάκα από κεραμίδια που τοποθετήθηκε την άνοιξη του 2002 τιμά τους ανθρώπους που έκαναν τη Μάλαγα πόλη του τραγουδιού. Τα ονόματα πάνω της περιλαμβάνουν τους Juan Breva, La Trini, El Canario και El Piyayo. Η πλάκα είναι ένα γρήγορο μάθημα για το πόσους τραγουδιστές θεωρεί η πόλη δικούς της. Το διάβασμα των ονομάτων είναι ένας εύκολος τρόπος να αρχίσετε να ακούτε τον ήχο της Μάλαγα πριν ξεκινήσει η παράσταση. Μια τέτοια πλάκα διαβάζεται δωρεάν και δεν χρειάζεται εισιτήριο. Η ημερομηνία που είναι τυπωμένη στο κεραμίδι είναι άνοιξη 2002, και το πορτρέτο στην κορυφή της φέρει την ένδειξη El Chinitas.

Η peña και το μουσείο της

Η peña είναι ένα κλαμπ φλαμένκο, ένα είδος κοινωνικής ομάδας που η UNESCO αναγνωρίζει ως έναν από τους τρόπους με τους οποίους μεταδίδεται αυτή η τέχνη. Η πιο γνωστή της Μάλαγα είναι η Peña Juan Breva, που ιδρύθηκε το 1958 προς τιμήν του τραγουδιστή και στεγάζεται σε ένα κτίριο στην Calle Ramón Franquelo, στο παλιό κέντρο. Ο τουριστικός οργανισμός της Ανδαλουσίας αναφέρει εκεί το Μουσείο Τέχνης του Φλαμένκο, και το κτίριο φιλοξενεί μαζί το κλαμπ και το μουσείο. Ένα tablao είναι ένας χώρος για να παρακολουθήσεις παράσταση· μια peña είναι εκεί όπου η κοινότητα γύρω από την τέχνη τη διατηρεί ζωντανή, ανάμεσα σε τραγουδιστές, κιθαρίστες και ακροατές που συναντιούνται έξω από τον εμπορικό κύκλο.

Ένα tablao, μια peña, μια παράσταση σε εστιατόριο

Στη διατύπωση της Wikipedia, ένα tablao είναι ένας χώρος για παραστάσεις φλαμένκο, και ο όρος καλύπτει επίσης την πίστα χορού. Οι μορφές που συναντά ένας επισκέπτης στη Μάλαγα διαφέρουν κυρίως ως προς το τι περιβάλλει την παράσταση. Ένα tablao όπως το El Gallo Ronco πουλά μια παράσταση με εισιτήριο διάρκειας περίπου μίας ώρας. Μια παράσταση σε εστιατόριο ενσωματώνει την παράσταση σε ένα γεύμα, με φαγητό που αγοράζεται κατά τη διάρκειά της. Μια peña είναι ένα κλαμπ για μέλη και λάτρεις και δεν είναι στημένη ως παράσταση για περαστικούς επισκέπτες. Το να ξέρεις ποια από τις τρεις έχεις κλείσει εξηγεί το μεγαλύτερο μέρος του τι συμβαίνει το βράδυ. Το El Gallo Ronco είναι η πρώτη μορφή, οπότε κρίνε το ως μια ώρα φλαμένκο με εισιτήριο, όχι ως γεύμα ή ως βραδιά μελών.

Τι να ακούσεις σε μία ώρα

Ξεκίνα με το compás, τον ρυθμικό κύκλο του palo, που τον κρατούν η κιθάρα και τα παλαμάκια (palmas). Μετά ακολούθησε τη φωνή, και τελευταία τα πόδια. Η Soleá, ένα βασικό palo που συχνά παίζεται με μία μόνο κιθάρα, έχει κύκλο δώδεκα χτύπων και σοβαρή διάθεση. Η Siguiriya ανήκει στο βαθύ τραγούδι και μετρά δώδεκα χτύπους, τονίζοντας τον ένα, τον τρία, τον πέντε, τον οκτώ και τον έντεκα. Τα Tangos κινούνται σε παλμό τεσσάρων χτύπων και είναι συχνά ζωηρά, και αυτός ο σταθερός παλμός τα κάνει το ευκολότερο σημείο εισόδου για έναν νεοφερμένο να ακολουθήσει με το πόδι. Οι καλλιτέχνες επιλέγουν το πρόγραμμα, οπότε κανένα από αυτά δεν είναι εγγυημένο. Είναι ένα κιτ ακρόασης, και οι άλλοι οδηγοί σε αυτόν τον ιστότοπο μπαίνουν σε περισσότερες λεπτομέρειες για τα τραγούδια της Μάλαγα.

• Soleá: δώδεκα χτύποι, σοβαρή διάθεση
• Siguiriya: βαθύ τραγούδι, έμφαση στους χτύπους 1, 3, 5, 8 και 11
• Tangos: παλμός τεσσάρων χτύπων, συχνά ζωηρός
• Πάλμας: τα χειροκροτήματα που κρατούν τον compás

Εθιμοτυπία σε έναν μικρό χώρο

Το flamenco έχει τη δική του παράδοση στις φωνές του κοινού (η Wikipedia συνδέει τη λέξη jaleo με το ρήμα jalear, που σημαίνει ενθαρρύνω): τα jaleos είναι οι ενθαρρυντικές κραυγές, συχνά arza ή olé, που σηματοδοτούν μια στιγμή που οι καλλιτέχνες μόλις απέδωσαν. Ένας νεοφερμένος είναι ασφαλέστερο να ακολουθεί τον χώρο παρά να τον οδηγεί. Οι όροι του εισιτηρίου προσθέτουν τον δικό τους πρακτικό κανόνα: μόλις ξεκινήσει η παράσταση, οι πόρτες κλείνουν και η είσοδος επιτρέπεται μόνο μεταξύ των πράξεων. Φτάστε στην ώρα σας, εγκατασταθείτε πριν αλλάξουν τα φώτα και κρατήστε τη συζήτηση για τις παύσεις ανάμεσα στα κομμάτια, ώστε η φωνή του τραγουδιστή να ακούγεται πάνω από τον χώρο. Η ίδια λογική ισχύει και για το χειροκρότημα: το τέλος ενός κομματιού είναι η ασφαλής στιγμή.

Για ποιους δεν είναι

Προσπεράστε το αν θέλετε να μάθετε μόνο τις πρακτικές λεπτομέρειες ενός εισιτηρίου· ο οδηγός εισιτηρίων του El Gallo Ronco τις καλύπτει. Δεν αντικαθιστά επίσης το άκουσμα της μουσικής. Ένας επισκέπτης που θέλει ένα επίσημο μάθημα στην τεχνική του flamenco χρειάζεται ένα μάθημα, και όποιος θέλει μια επίσκεψη σε μουσείο έχει το Μουσείο Τέχνης του Flamenco, το οποίο τηρεί τις δικές του ώρες που αξίζει να ελέγξετε πριν πάτε. Αντιμετωπίστε μια παράσταση σε tablao ως κάτι που το νιώθετε πριν γίνει αντικείμενο μελέτης, και αφήστε το παραπάνω πλαίσιο να κάθεται ήσυχα στο πίσω μέρος του μυαλού σας όσο δουλεύει ο τραγουδιστής. Αν θυμάστε μόνο μία ιδέα, ας είναι ο παλμός της κιθάρας: από αυτόν κρέμεται η υπόλοιπη βραδιά.

Διαβάστε στη συνέχεια: Εισιτήρια για το El Gallo Ronco